Współpraca międzynarodowa

Od połowy XX wieku mamy do czynienia z postępującą globalizacją gospodarki. Międzynarodowa wymiana dóbr jest coraz powszechniejsza i szybsza dzięki nowym możliwościom technicznym (np. zastosowanie Internetu). Przepływ towarów i usług napotyka wciąż jednak szereg barier. Należą do nich bariery techniczne, z których znaczna część wynika z odmienności norm technicznych stosowanych w poszczególnych krajach. Niezbędne staje się więc ujednolicanie tych norm na szczeblu ponadnarodowym. Cel ten realizują międzynarodowe i regionalne organizacje normalizacyjne zrzeszające krajowe jednostki normalizacyjne z poszczególnych państw. Podstawową działalnością tych organizacji jest uzgadnianie treści powstających dokumentów normatywnych przez zainteresowane strony, reprezentowane przez krajowe organizacje normalizacyjne, a także promocja ich stosowania.

Polski Komitet Normalizacyjny, jako krajowa jednostka normalizacyjna upoważniona na mocy ustawy do reprezentowania interesów Polski w dziedzinie normalizacji na arenie międzynarodowej, prowadzi intensywną współpracę z organizacjami normalizacyjnymi szczebla międzynarodowego i europejskiego, a także z krajowymi jednostkami normalizacyjnymi innych państw.

Współpraca ta odbywa się przede wszystkim w ramach organizacji normalizacyjnych:

• ISO Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna: www.iso.org
• IEC Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna: www.iec.ch
• CEN Europejski Komitet Normalizacyjny (w tym ECISS - Europejski Komitet ds. Normalizacji Żelaza i Stali): www.cen.eu
• CENELEC Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki: www.cenelec.eu
• ETSI Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych: www.etsi.org

Współpraca z międzynarodowymi
organizacjami normalizacyjnymi

W skali międzynarodowej współpraca polega na członkostwie PKN w:

• Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) (International Organisation for Standardization) - organizacji pozarządowej z siedzibą w Genewie, powołanej do życia w 1947 r.
• Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej (IEC) (International Electrotechnical Commission) - organizacji pozarządowej z siedzibą w Genewie, powołanej do życia w 1906 r.

Celem obydwu organizacji jest krzewienie współpracy ogólnoświatowej we wszystkich zagadnieniach związanych z normalizacją, promowanie i tworzenie międzynarodowych dokumentów normatywnych, głównie Norm Międzynarodowych (International Standards). Opracowane dokumenty mają charakter zaleceń przeznaczonych do stosowania w skali międzynarodowej i są publikowane w postaci norm, specyfikacji technicznych, raportów technicznych lub przewodników i w tym charakterze są przyjmowane przez kraje członkowskie. Międzynarodowe dokumenty normatywne ISO i IEC stanowią podstawę dla norm krajowych i regionalnych oraz dla systemów oceny zgodności (certyfikacja) i uzgodnień technicznych w handlu międzynarodowym. Mogą też być wykorzystane przez władze krajowe w pracach legislacyjnych, jako podstawa krajowych przepisów technicznych. Nie ma obowiązku wprowadzania norm ISO czy IEC przez ich członków do zbiorów norm krajowych, choć jest to zalecane dla ułatwienia handlu międzynarodowego (przykładowo zalecenie to zawarte jest w załączniku nr 3 do Porozumienia WTO/TBT - "Kodeksie właściwego postępowania przy przygotowywaniu, przyjmowaniu i stosowaniu norm").

ISO i IEC pełnią ważną rolę w procesie globalizacji:

• zaspokajają zapotrzebowania rynku globalnego na międzynarodowe dokumenty normatywne i systemy oceny zgodności;
• ustanawiają warunki niezbędne dla wspólnego funkcjonowania kompleksów i systemów;
• przyczyniają się do podniesienia poziomu jakości wyrobów i usług, oraz wydajności procesów technologicznych;
• pełnią ważną rolę w międzynarodowych działaniach na rzecz ochrony środowiska oraz zdrowia i bezpieczeństwa.

Zakres ISO obejmuje różne dziedziny działalności naukowej, technicznej i ekonomicznej poza sektorem elektrotechniki i elektroniki, którym zajmuje się IEC oraz telekomunikacji.

Chociaż sektor elektrotechniki jest stosunkowo młody, w nim najwcześniej uświadomiono sobie potrzebę współpracy technicznej. IEC powstała już w 1906 r. Polski Komitet Krajowy Elektrotechniki został członkiem tej organizacji w 1923 r. Członkostwo to trwa do chwili obecnej (z przerwą wywołaną drugą wojną światową) bez względu na zmiany organizacyjne, jakim w swej historii podlegała krajowa jednostka normalizacyjna. Obecnie rolę krajowego komitetu elektrotechniki pełni PKN. Polska doceniła także znaczenie współpracy normalizacyjnej w pozostałych dziedzinach. W 1947 r. PKN został członkiem założycielem ISO i odgrywa w niej ważną rolę aż do dziś jako krajowa jednostka normalizacyjna. Współpraca z IEC i ISO ma podobny charakter. Wynika to zarówno z faktu, że normalizacja międzynarodowa opiera się na tych samych fundamentalnych zasadach, jak też ze wspólnych przepisów wewnętrznych (Dyrektyw ISO/IEC) i zbliżonych procedur obu organizacji.

W członkostwie ISO i IEC można wyróżnić dwa poziomy. Pierwszy dotyczy udziału w całości działań organizacji. Członkiem jest krajowa jednostka normalizacyjna - NSB (w IEC nosi ona nazwę komitetu krajowego elektrotechniki - NC). Jej przedstawiciele mają prawo być wybierani do wszelkich organów zarządzających i kierowniczych organizacji.

Drugi poziom dotyczy udziału w pracach technicznych. Każda NSB (NC) deklaruje swój udział w pracach poszczególnych komitetów technicznych (TC) i podkomitetów (SC) lub informuje o braku zainteresowania pracami innych. Istnieją dwie kategorie członkostwa:

• członkostwo "P" (participating member) polega na aktywnym uczestniczeniu w pracach danego TC czy SC i pociąga za sobą zarówno prawa, jak i obowiązki. Do obowiązków należy m.in. terminowe opiniowanie dokumentów roboczych i głosowanie na projekty dokumentów normatywnych oraz udział w posiedzeniach.
• członkostwo "O" (observer) pozwala na dostęp do dokumentów roboczych i możliwość udziału w posiedzeniach danego TC czy SC w charakterze obserwatora, jednak bez prawa podejmowania decyzji i głosowania (poza pewnymi wyjątkami).

Należy podkreślić znaczny udział PKN w pracach technicznych obu organizacji, czego wyrazem jest liczba komitetów i podkomitetów technicznych ISO i IEC, w których PKN ma członkostwo "P" i "O". PKN ustępuje tylko organizacjom z krajów najbardziej rozwiniętych. Polscy specjaliści biorą także udział w pracach wielu grup roboczych (WG) i innych ciał technicznych. Oznacza to zaangażowanie wielu ekspertów - członków komitetów technicznych PKN we współpracę międzynarodową. Udział ten polega zarówno na opiniowaniu dokumentów, jak i uczestniczeniu w posiedzeniach komitetów, podkomitetów i grup roboczych. Jest to związane ze znacznym wysiłkiem finansowym i organizacyjnym.
W związku z przejściem w ISO i IEC na pełną elektronizację obiegu i przetwarzania dokumentów, bieżąca współpraca korespondencyjna odbywa się wyłącznie w środowisku elektronicznym.

Uczestnictwo PKN w pracach komitetów technicznych (TC) i podkomitetów (SC) międzynarodowych organizacji normalizacyjnych (stan na dzień 31 grudnia 2009 r.):

*) W tym dane dotyczące Wspólnego Komitetu Technicznego ISO/IEC JTC1 i jego podkomitetów
**) Udział procentowy - w stosunku do aktywnych TC + SC

PKN jest członkiem komitetów doradczych ds. polityki normalizacyjnej ISO. Są to:

• DEVCO (członkostwo "P") - Komitet ds. Problemów Krajów Rozwijających się,
• COPOLCO (członkostwo "O") - Komitet ds. Polityki Konsumenckiej,
• CASCO (członkostwo "P") - Komitet ds. Oceny Zgodności,
• REMCO (członkostwo "P") - Komitet ds. Materiałów Odniesienia.

PKN, jako członek ISONET (Sieć Informacyjna ISO) odgrywa ważną rolę w kształtowaniu polityki informacyjnej ISO.

Polscy eksperci delegowani są przez PKN do pracy w grupach roboczych (WG) i różnego rodzaju zespołach zadaniowych (TF, MT, PT) obu organizacji. Obecnie w pracach 124 grup roboczych ISO uczestniczy 97 ekspertów, a w pracach 124 grup roboczych IEC - 76 (stan na dzień 31 grudnia 2009 r.).

Każdy członek ISO i IEC ma prawo do prowadzenia sekretariatów komitetów i podkomitetów technicznych tych organizacji. Tutaj udział PKN jest niewielki. Wynika to zarówno z możliwości organizacyjnych i finansowych, jak i z dużej konkurencji (jednostki krajowe z państw przodujących w danej dziedzinie zabiegają o prowadzenie sekretariatu, ponieważ jest to korzystne dla producentów).

PKN prowadzi sekretariat komitetu technicznego:

• TC 98  Podstawy projektowania budowli

oraz 1 podkomitetu:

• TC 98/SC 2 Podstawy projektowania budowli. Niezawodność konstrukcji

Prowadzenie sekretariatów 1 komitetu technicznego oraz dwóch podkomitetów zostało powierzone przez PKN jednostkom zewnętrznym na podstawie stosownych porozumień.

Sekretariat:

• TC 195 Maszyny i urządzenia budowlane

prowadzi od 1989 roku Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego (www.imbigs.org.pl). Przewodniczącym Komitetu jest Prof. dr hab. inż. Eugeniusz Budny, a Sekretarzem mgr inż. Adam Rozbiewski - obaj pracownicy Instytutu. Oprócz prowadzenia Sekretariatu, IMBiGS czynnie uczestniczy w pracach Komitetu poprzez udział swoich pracowników jako ekspertów w Grupach Roboczych i opracowaniu metod badań maszyn. Od 2008 roku Instytut pokrywa również wszystkie koszty związane z utrzymaniem Sekretariatu. Obecnie Komitet składa się z 14 krajów członków-uczestników (P-Members) i 18 krajów członków-obserwatorów (O-Members).

• TC 34/SC 3 Produkty rolno-żywnościowe. Przetwory owocowe i warzywne
  prowadzi Instytut Biotechnologii Przemysłu Spożywczego (www.ibprs.pl);
• TC 107/SC 7 Powłoki metalowe i inne nieorganiczne. Badania korozyjne
  prowadzi Instytut Mechaniki Precyzyjnej (www.imp.edu.pl).

Stowarzyszenie Elektryków Polskich (sep.com.pl) prowadzi wraz z PKN sekretariat 1 komitetu technicznego IEC:

• TC 27  Elektrotermia przemysłowa

Procedury i dokumenty SZJ PKN wymagane przy współpracy z ISO i IEC

Współpraca z europejskimi
organizacjami normalizacyjnymi

Europejskie organizacje normalizacyjne są znacznie młodsze od ich partnerów międzynarodowych, a ich rozwój jest związany z ideą wprowadzenia Jednolitego Rynku Europejskiego w ramach Wspólnoty Europejskiej oraz EFTA. Europejski Komitet Normalizacyjny CEN (European Committee for Standardization) powstał w 1974 r., Europejski Komitet Normalizacyjny Elektrotechniki CENELEC (European Committee for Electrotechnical Standardization) - w 1973 r., zaś Europejski Instytut Norm Telekomunikacyjnych ETSI (European Telecommunications Standards Institute) - w 1988 r. Są to stowarzyszenia prawa prywatnego z siedzibami w Brukseli (CEN i CENELEC) i Sophia Antipolis (ETSI).

Członkami CEN są, podobnie jak w przypadku ISO, krajowe jednostki normalizacyjne (NSB) państw Unii Europejskiej i EFTA. Członkami CENELEC są krajowe komitety Elektrotechniki (NC) państw UE i EFTA. Obowiązuje, podobnie jak w przypadku organizacji międzynarodowych, zasada jednego członka z jednego kraju.

W przypadku ETSI zasady członkostwa są odmienne. Członkiem ETSI może zostać każda organizacja, firma czy instytucja związana z telekomunikacją z krajów obszaru CEPT (Europejska Konferencja Administracji Poczty i Telekomunikacji). Członkiem stowarzyszonym może zostać instytucja, organizacja lub firma spoza Europy. Są tu więc producenci, operatorzy, użytkownicy końcowi, instytuty naukowe i uczelnie, organa administracji i krajowe jednostki normalizacyjne. Inną formą współpracy z ETSI jest podpisanie specjalnego porozumienia (tzw. Memorandum of Understanding - MoU), na mocy którego organizacja będąca sygnatariuszem porozumienia pełni rolę Krajowej Organizacji Normalizacyjnej ETSI (tzw. ETSI/NSO). Obowiązkiem ETSI/NSO jest organizowanie ankiety powszechnej i głosowania nad projektami Norm Europejskich serii telekomunikacyjnej, ogłaszanie i przestrzeganie okresu wstrzymania (standstill) oraz transpozycję krajową Norm Europejskich opracowanych przez ETSI. Istnieje możliwość łączenia statusu członka i ETSI/NSO przez jedną organizację. ETSI/NSO, jeżeli nie jest członkiem ETSI, nie ma prawa udziału w pracach technicznych, może natomiast brać udział w posiedzeniach gremiów decyzyjnych na prawach obserwatora.

W przeciwieństwie do długiej tradycji współpracy PKN z organizacjami międzynarodowymi, których jednym z pryncypiów działania jest całkowita apolityczność, "żelazna kurtyna" przez wiele lat stanowiła barierę współpracy na szczeblu europejskim. Możliwe były jedynie kontakty dwustronne z innymi krajowymi jednostkami normalizacyjnymi. Dopiero podpisanie w 1991 r. Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony umożliwiło podjęcie starań o nawiązanie współpracy z europejskimi organizacjami normalizacyjnymi.

W 1991 r. PKNMiJ uzyskał status afilianta CEN i CENELEC (przejęty następnie przez PKN w 1994r.). Status ten umożliwił częściowy dostęp do informacji o działalności tych organizacji, dostęp do norm europejskich i wprowadzanie ich do Polskich Norm. Umożliwił także uczestnictwo w pracach komitetów i podkomitetów technicznych tych organizacji w charakterze obserwatora. W miarę postępu procesu integracji pojawiły się możliwości uzyskania pełnego członkostwa CEN i CENELEC. Możliwość spełnienia przez PKN warunków niezbędnych do uzyskania członkostwa powstała z dniem 1 stycznia 2003, kiedy weszła w życie obowiązująca obecnie ustawa o normalizacji. PKN otrzymał status pełnego członka w tych organizacjach z dniem 1 stycznia 2004 r. Jako członek tych organizacji ma prawo pełnego udziału w pracach technicznych oraz w gremiach decyzyjnych. Przedstawiciele PKN są członkami Rady Administracyjnej (CA) i Rady Technicznej (BT) CEN oraz ich ciał doradczych (Komitetu Konsultacyjnego ds. Polityki Zewnętrznej i Komitetu Konsultacyjnego ds. Finansów) i doradczych grup roboczych w zakresie strategii i polityki. Przedstawiciele PKN są także członkami Rady Technicznej (BT) CENELEC i jej zespołów zadaniowych.

W 1994 r. PKN (wraz z Instytutem Łączności) podpisał z ETSI MoU, na mocy którego PKN oraz IŁ pełniły rolę Krajowych Organizacji Normalizacyjnych ETSI. W związku z wejściem w życie nowej ustawy o normalizacji i wynikającą z ustawy potrzebą zapewnienia PKN wyłączności reprezentowania Polski za granicą w sprawach dotyczących normalizacji krajowej, a także z procesem dostosowania polskiego systemu normalizacji do europejskiego, konieczne stało się podpisanie nowego porozumienia pomiędzy PKN a ETSI. 25 marca 2003 r. zostało podpisane nowe Memorandum of Understanding między PKN a ETSI. Zgodnie z nowym MoU, PKN pełni wyłączną rolę Krajowej Organizacji Normalizacyjnej ETSI. Obecnie polskimi członkami ETSI są: Ministerstwo Infrastruktury, Urząd Komunikacji Elektronicznej, Instytut Łączności, Polska Telefonia Cyfrowa, PTK CENTERTEL oraz M/A-COM Poland Sp. z o.o.  Jednostki te mają prawo pełnego udziału w pracach technicznych ETSI i jej gremiach decyzyjnych.

Więcej na temat współpracy PKN z ETSI >>>

Współpraca z CEN i CENELEC

Warunki udziału w pracach CEN i CENELEC

Z chwilą uzyskania pełnego członkostwa w CEN i CENELEC zmieniły się zasady uczestnictwa przedstawicieli PKN w pracach organów europejskich organizacji normalizacyjnych. PKN ma prawo uczestnictwa we wszystkich organach na równych prawach z innymi członkami. Jest też współwłaścicielem wszystkich dokumentów tworzonych przez obie organizacje, nawet jeśli nie uczestniczy czynnie w ich powstawaniu. W pewnych organach przedstawiciele PKN uczestniczą z urzędu, w innych udział jest dobrowolny.

Zasady udziału w pracach technicznych i opracowywania dokumentów normalizacyjnych określają Przepisy Wewnętrzne CEN/CENELEC:

• Część 2. Wspólne reguły Prac Normalizacyjnych
• Część 3. Reguły dotyczące struktury i redagowania publikacji CEN/CENELEC.

Udział w posiedzeniach komitetu technicznego przysługuje wszystkim członkom krajowym. Każdy członek krajowy może na posiedzenie każdego TC delegować do 3 osób. Na posiedzeniach TC omawia się sprawy ogólne dotyczące działalności TC (w tym planowanie, programowanie), monitoruje się pracę grup roboczych. TC w zasadzie nie zajmuje się treścią merytoryczną norm. Teoretycznie, w każdym posiedzeniu mogą uczestniczyć inni delegaci, jednak zaleca się zachowanie ciągłości w reprezentowaniu krajowej jednostki normalizacyjnej. Członek krajowy nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach wszystkich TC. Osoba delegowana na posiedzenie TC musi być członkiem KT PKN (jest ona przedstawicielem PKN). Wniosek w tej sprawie składa właściwy KT. Zgłaszanie osób delegowanych na posiedzenia odbywa się poprzez sekretariat krajowy (w przypadku PKN poprzez WWM), zgodnie z procedurą SZJ. Pełnoprawni członkowie CEN i CENELEC nie mają obowiązku oficjalnego zgłaszania swoich przedstawicieli do prac w komitetach technicznych (TC) i podkomitetach (SC) oraz corocznej weryfikacji ich uczestnictwa.

Obowiązek oficjalnego zgłaszania i odwoływania występuje w przypadku ekspertów kierowanych do grup roboczych (WG) i zespołów zadaniowych (TF), przy czym zgłoszenie lub odwołanie eksperta może nastąpić w dowolnym czasie. Zgłaszanie ekspertów do prac w WG odbywa się zgodnie z procedurą SZJ.

Udział w pracach grup roboczych przysługuje wszystkim członkom krajowym. W pracach grupy roboczej może uczestniczyć członek KT PKN (w wyjątkowych przypadkach - na wniosek KT - osoba nie będąca członkiem KT, ale związana z KT). Ekspert uczestniczy w pracach WG jako niezależny specjalista rekomendowany przez krajową jednostkę normalizacyjną, a nie jako jej przedstawiciel, jednak powinien kierować się interesem reprezentowanego kraju. Nie jest właściwe, jeżeli kraj członkowski wypowiada się w ankiecie powszechnej przeciwko rozwiązaniom zaproponowanym przez swojego eksperta. Zgłaszanie przedstawicieli do WG odbywa się na wniosek KT za pośrednictwem PKN. Udział w pracach WG jest dobrowolny.

Należy przy tym pamiętać, że prace nad merytoryczną zawartością norm odbywają się w WG, zatem możliwość wpływania na treść norm istnieje tylko poprzez aktywne uczestnictwo w pracach WG.

Uczestnictwo ekspertów PKN w pracach grup roboczych (WG) CEN i CENELEC (stan na dzień 31 grudnia 2009 r.), przedstawia się następująco:

Dostęp do dokumentów roboczych

Jak wspomniano, PKN ma prawo dostępu do wszystkich dokumentów roboczych tworzonych w obu organizacjach, jednak ze względów organizacyjno-technicznych ten dostęp bywa ograniczany z uwagi na liczbę potencjalnych osób uprawnionych. Członkowie grup roboczych wymieniają dokumenty robocze w różny sposób i zwykle nie wymaga to pośrednictwa PKN.

Inaczej jest w przypadku TC. Ponieważ sekretariaty TC są prowadzone przez różnych członków, dokumenty robocze TC są umieszczane na serwerach członków lub na centralnych serwerach CEN/CENELEC. Od organizacji prowadzących sekretariat zależą warunki dostępu do serwera i mogą one ograniczyć liczbę osób nawet do jednego przedstawiciela. Ponieważ jednostka krajowa ma prawo dostępu do dokumentów roboczych, nawet jeśli nie uczestniczy czynnie w pracach TC, może ona wskazać osoby uprawnione przez nią do pobierania dokumentów roboczych. Dla uproszczenia nazywamy je osobami kontaktowymi (contact persons). Osoba kontaktowa otrzymuje autoryzowany dostęp do dokumentów i otrzymuje informacje przeznaczone dla jednostki krajowej na szczeblu komitetu. Odpowiada za przekazywanie informacji do KT i reaguje w sprawach wymagających odpowiedzi. Odpowiedzi udziela się za pośrednictwem sekretariatu krajowego. Osoba kontaktowa jest członkiem KT. Kraj członkowski nie ma obowiązku zgłaszania osoby kontaktowej do każdego TC. Autoryzacje powinny przede wszystkim dotyczyć tych ciał, których pracami są zainteresowane ZN i KT. Autoryzacji dokonuje się zgodnie z procedurą SZJ.

Procedury i dokumenty SZJ PKN wymagane przy współpracy z CEN
i CENELEC:

Współpraca z innymi organizacjami

Współpraca z EKG/ONZ

Polski Komitet Normalizacyjny reprezentuje Polskę (na podstawie upoważnienia ministra właściwego ds. gospodarki) w pracach Zespołu Roboczego ds. Polityki w dziedzinie Współpracy Regulacyjnej i Normalizacji (WP.6) Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ.

Prezes PKN uczestniczy w posiedzeniach Zespołu, a PKN koordynuje działania związane z przygotowaniem stanowiska krajowego w sprawach będących przedmiotem późniejszych ustaleń (np. przygotowanie wykazu zagadnień wymagających znormalizowania czy określenia priorytetów harmonizacji technicznej).

Współpraca z Amerykańskim Towarzystwem ds. Badań i Materiałów (ASTM International)

Współpraca PKN z ASTM International obejmuje przede wszystkim wymianę informacji.

Współpraca ze Światową Organizacją Handlu / Porozumieniem w sprawie Barier Technicznych w Handlu (WTO/TBT)

PKN prowadzi Krajowy Punkt Informacyjny realizując postanowienia Porozumienia w sprawie Barier Technicznych w Handlu w zakresie wymiany informacji dotyczącej normalizacji krajowej. Obejmuje ona przede wszystkim notyfikacje projektów prac normalizacyjnych, opiniowanie dokumentów dotyczących WTO oraz udzielanie informacji na temat dokumentów notyfikowanych w ramach Porozumienia TBT.

Data aktualizacji: 2010-04-13

wstecz